Hersenschors: functies van de vier hersenkwabben

Hersenen & Cognitie

De hersenschors is de buitenste laag van de grote hersenen en het gebied waar denken, waarnemen en bewust handelen samenkomen. Ondanks een dikte van slechts enkele millimeters speelt dit gekreukelde laagje weefsel een centrale rol bij veel bewuste processen, zoals waarnemen, denken, taal en doelgerichte beweging.

In dit artikel lees je wat de hersenschors precies is, hoe deze is opgebouwd, welke functie de vier hersenkwabben hebben, en wat er gebeurt wanneer dit hersengebied beschadigd raakt.

Wat is de hersenschors?

De hersenschors, ook wel cerebrale cortex genoemd, is de buitenste laag van de grote hersenen. Het is het gedeelte dat je ziet wanneer je een afbeelding van de hersenen bekijkt: het grijzige, gekreukelde weefsel met kronkels en groeven (1).

Deze laag is slechts twee tot vier millimeter dik, maar bevat miljarden zenuwcellen die continu met elkaar communiceren. De hersenschors verwerkt informatie uit de rest van het lichaam en zet deze om in gedachten, waarnemingen en bewuste acties.

Hoe is de hersenschors opgebouwd?

De kronkels in de hersenschors worden gyri genoemd, de groeven ertussen heten sulci, en de diepste groeven fissurae. Door deze plooiing past er veel meer oppervlak in de schedel dan wanneer de schors glad zou zijn geweest, ongeveer zoals een opgefrommelde handdoek meer stof bevat dan een gladgestreken exemplaar (2).

De cerebrale cortex bestaat voornamelijk uit grijze stof. Onder de cortex ligt veel witte stof, die verschillende hersengebieden met elkaar verbindt.

De vier hersenkwabben

De hersenschors wordt traditioneel onderverdeeld in vier hersenkwabben, die aan beide zijden van het brein voorkomen (3).

Frontale kwab

De frontale kwab, of voorhoofdskwab, ligt aan de voorkant van de hersenen en is de grootste van de vier kwabben. Ze is betrokken bij planning, impulscontrole, sociaal gedrag en probleemoplossing. Het voorste deel van de frontale kwab, de prefrontale cortex en de bijbehorende netwerken, blijft zich tot in de jongvolwassenheid ontwikkelen.

Pariëtale kwab

De pariëtale kwab, of wandbeenkwab, ligt achter de frontale kwab en verwerkt zintuiglijke informatie zoals aanraking, temperatuur en pijn. Ze speelt onder meer een belangrijke rol bij ruimtelijke verwerking, aandacht, rekenen en onderdelen van lezen. Vlak onder deze kwab, verscholen tussen de kwabben in, ligt de insula.

Temporale kwab

De temporale kwab, of slaapkwab, ligt net boven de oren en speelt een centrale rol bij gehoor, taalbegrip en het verbale geheugen. Gebieden in en rond de linker temporale cortex, traditioneel geassocieerd met het gebied van Wernicke, spelen een belangrijke rol bij taalbegrip en zijn betrokken bij taalstoornissen zoals afasie.

Occipitale kwab

De occipitale kwab, of achterhoofdskwab, is de kleinste van de vier kwabben en ligt aan de achterkant van de hersenen. Dit gebied verwerkt visuele informatie en wordt daarom ook wel de visuele schors genoemd.

Hersenschors en cognitie

Omdat de hersenschors sterk betrokken is bij bewust denken, taal, waarneming en planning, speelt dit hersengebied een centrale rol bij wat we intelligentie noemen.

De hersenschors werkt hierbij niet op zichzelf: gebieden dieper in het brein, zoals de hersenstam, de basale ganglia en de kleine hersenen, leveren de basisregulatie en bewegingssturing waarop de schors voortbouwt.

Wat gebeurt er bij schade aan de hersenschors?

Omdat elke kwab een eigen functie heeft, hangen de gevolgen van schade aan de hersenschors sterk af van de locatie. Schade aan de frontale kwab kan leiden tot problemen met planning, impulscontrole of persoonlijkheidsveranderingen. Schade aan de temporale kwab kan leiden tot problemen met taal, auditieve verwerking of verschillende vormen van geheugen, waaronder kortetermijngeheugen, terwijl schade aan de occipitale kwab tot visuele uitval kan leiden.

Oorzaken van schade aan de hersenschors zijn onder meer een beroerte, hersenletsel door een ongeval, of een tumor. Herstel en revalidatie hangen sterk af van de plaats en omvang van de schade.

Tot slot

De hersenschors speelt een centrale rol in veel functies die ons gedrag en onze cognitie kenmerken, waaronder waarneming, taal, planning en bewust handelen. De vier hersenkwabben werken daarbij nauw samen, en schade aan één van hen laat zien hoe specifiek elk gebied bijdraagt aan het grotere geheel.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies.