Remedial teaching: wat is het en hoe werkt het?

Wanneer een kind moeite heeft met lezen, spelling, rekenen of andere schoolse vaardigheden, kan extra ondersteuning nodig zijn. Soms is gewone bijles voldoende. In andere gevallen ligt het probleem dieper en is er behoefte aan begeleiding die niet alleen kijkt naar wat een kind fout doet, maar vooral naar waarom het vastloopt en hoe het beter kan leren. Daar komt remedial teaching in beeld.

Remedial teaching is gespecialiseerde begeleiding voor leerlingen die vastlopen in hun leerproces. De begeleiding is meestal individueel of in een klein groepje en wordt afgestemd op de specifieke onderwijsbehoeften van het kind. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gewerkt aan lezen, spelling, rekenen, begrijpend lezen of studievaardigheden.

Maar wat is remedial teaching precies? Wat is het verschil met bijles? Wanneer kan een kind hier baat bij hebben? En welke rol kan het spelen bij dyslexie, dyscalculie of rekenproblemen?

Wat is remedial teaching?

Remedial teaching is doelgerichte, gespecialiseerde begeleiding voor leerlingen die problemen ervaren in hun leerontwikkeling. Een remedial teacher probeert eerst te begrijpen waar het leerprobleem zit. Daarna wordt een aanpak gekozen die aansluit bij de leerling.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat een kind extra oefent met technisch lezen, leert hoe woorden beter kunnen worden gespeld, rekenstrategieën opnieuw opbouwt, leert omgaan met een zwak werkgeheugen, een andere manier van oefenen krijgt, of meer structuur krijgt bij het uitvoeren van taken.

Volgens de Landelijke Beroepsvereniging Remedial Teachers (LBRT) werkt een remedial teacher handelingsgericht. Daarbij horen signaleren, onderzoeken, een plan opstellen, gericht begeleiden en vervolgens evalueren of de aanpak werkt. Deze aanpak gaat dus verder dan simpelweg meer oefenen.

Wat betekent remedial teaching?

De Engelse woorden remedial teaching kunnen ongeveer worden vertaald als herstellend of ondersteunend onderwijs. In Nederland gebruikt men vaak de afkorting RT.

Een leerling die remedial teaching krijgt, volgt meestal gewoon het reguliere onderwijs. De RT’er biedt daarnaast extra ondersteuning op onderdelen waarop de leerling vastloopt. Het uiteindelijke doel is niet dat een kind permanent afhankelijk blijft van extra begeleiding, maar dat het zich verder kan ontwikkelen en waar mogelijk weer beter kan aansluiten bij het reguliere onderwijsprogramma.

Wat doet een remedial teacher?

Een remedial teacher kijkt niet alleen naar het eindresultaat van een toets. Een kind kan bijvoorbeeld slecht scoren op rekenen, maar daar kunnen verschillende oorzaken achter zitten: onvoldoende getalbegrip, moeite met automatiseren, een zwak werkgeheugen, problemen met begrijpend lezen, concentratieproblemen, weinig zelfvertrouwen, of een specifieke leerstoornis zoals dyscalculie.

Daarom probeert een remedial teacher eerst te achterhalen welke onderliggende vaardigheden problemen geven. Een traject kan er bijvoorbeeld zo uitzien:

Professionele remedial teachers hebben volgens het beroepsprofiel van de LBRT kennis van onder andere didactiek, leerstrategieën, pedagogiek, handelingsgericht werken en leerproblemen zoals dyslexie en dyscalculie.

Remedial teaching is geen bijles

Een belangrijk onderscheid is dat remedial teaching en bijles niet hetzelfde zijn. Bijles richt zich meestal op de inhoud van een vak: een leerling begrijpt bijvoorbeeld hoofdstuk 4 van wiskunde niet en krijgt extra uitleg over precies die lesstof. Het kijkt breder naar het leerproces.

Ook Regelhulp van de Nederlandse overheid benadrukt dit onderscheid: remedial teaching richt zich op de manier waarop een kind leert, terwijl bijles vooral draait om de inhoud van een bepaald vak.

Voor wie is remedial teaching geschikt?

Remedial teaching kan relevant zijn wanneer een leerling gedurende langere tijd moeite houdt met bepaalde schoolse vaardigheden, bijvoorbeeld bij problemen met lezen, spelling, rekenen, begrijpend lezen, schrijven, automatiseren, concentreren, plannen of studievaardigheden.

Soms is er sprake van een duidelijke leerstoornis. In andere gevallen is nog niet precies bekend waarom een kind moeite heeft met leren, en is het nuttig om eerst te kijken wat leerproblemen in bredere zin kunnen inhouden. Dat kan dan helpen om het patroon beter in kaart te brengen.

Wanneer is remedial teaching zinvol?

Een tijdelijke achterstand betekent niet automatisch dat een kind remedial teaching nodig heeft. Veel kinderen lopen op bepaalde momenten tegen moeilijke leerstof aan. Extra gespecialiseerde ondersteuning kan vooral relevant worden wanneer problemen langere tijd blijven bestaan, gewone extra uitleg onvoldoende effect heeft, dezelfde fouten steeds terugkomen, een kind opvallend veel tijd nodig heeft, schoolresultaten sterk achterblijven, een leerling steeds meer frustratie ervaart, of een specifieke leerstoornis wordt vermoed of vastgesteld.

Het is belangrijk eerst te kijken wat school zelf al aan ondersteuning kan bieden. Binnen passend onderwijs kunnen scholen verschillende vormen van extra begeleiding organiseren. Een school is echter niet automatisch verplicht om specifiek remedial teaching als voorziening aan te bieden.

Remedial teaching bij dyslexie

Remedial teaching bij dyslexie kan zich bijvoorbeeld richten op lezen en spelling. Een leerling met dyslexie kan moeite hebben met letters en klanken koppelen, woorden snel herkennen, vloeiend lezen, spellingregels toepassen of woorden correct onthouden.

Een remedial teacher kan vervolgens systematisch werken aan vaardigheden zoals fonologische verwerking, technisch lezen, spellingstrategieën, woordherkenning en automatisering. Bij ernstige dyslexie kan specialistische dyslexiezorg nodig zijn. Dit is dan niet automatisch een vervanging voor diagnostiek of gespecialiseerde behandeling.

Remedial teaching bij rekenen

Ook remedial teaching rekenen komt veel voor. Rekenproblemen kunnen namelijk op verschillende niveaus ontstaan. Een kind kan bijvoorbeeld moeite hebben met tellen, hoeveelheden, getalbegrip, optellen en aftrekken, tafels, automatiseren, breuken, percentages, verhoudingen of redactiesommen.

Een remedial teacher probeert dan niet alleen meer sommen te laten maken, maar onderzoekt eerst waar de rekenontwikkeling is vastgelopen.

Voorbeeld

Stel dat een leerling moeite heeft met 37 + 28. Het probleem kan zijn dat het kind de rekenstrategie niet begrijpt. Maar het kan ook zijn dat het kind tientallen en eenheden onvoldoende begrijpt, tussenuitkomsten niet goed in het werkgeheugen kan vasthouden, of eenvoudige sommen onvoldoende heeft geautomatiseerd. De begeleiding moet aansluiten bij de oorzaak van het probleem.

Remedial teaching en dyscalculie

Bij ernstige en hardnekkige rekenproblemen kan mogelijk sprake zijn van dyscalculie: een specifieke leerstoornis waarbij iemand opvallend veel moeite heeft met rekenen en getalverwerking.

Remedial teaching kan ondersteuning bieden bij bijvoorbeeld getalbegrip, automatisering, vaste rekenstrategieën, visuele ondersteuning, werken met concrete materialen en het stapsgewijs oplossen van sommen.

Remedial teaching bij begrijpend lezen

Bij begrijpend lezen speelt meer dan alleen technisch kunnen lezen. Een leerling moet bijvoorbeeld belangrijke informatie herkennen, verbanden leggen, voorkennis gebruiken, conclusies trekken, informatie tijdelijk vasthouden en hoofd- en bijzaken onderscheiden.

Wanneer één of meerdere van deze processen moeizaam verlopen, kan begrijpend lezen lastig worden. Remedial teaching kan zich bijvoorbeeld richten op strategieën als voorspellen waar een tekst over gaat, moeilijke woorden analyseren, kernzinnen herkennen, vragen stellen tijdens het lezen, samenvattingen maken en informatie visualiseren.

Remedial teaching en het werkgeheugen

Het werkgeheugen speelt een belangrijke rol tijdens het leren. Het houdt informatie tijdelijk beschikbaar terwijl je ermee werkt, bijvoorbeeld tijdens rekenen. Voor 46 + 27 kan een kind eerst 46 + 20 berekenen: het antwoord is 66. Vervolgens moet het onthouden dat er nog 7 bij moet.

Een leerling die moeite heeft met het tijdelijk vasthouden van informatie, kan daardoor gemakkelijker de draad kwijtraken. Een remedial teacher kan proberen taken zo aan te bieden dat het werkgeheugen minder zwaar wordt belast, bijvoorbeeld door kleinere stappen, visuele ondersteuning, vaste oplossingsstrategieën, tussenuitkomsten opschrijven en veel herhaling.

Een zwak werkgeheugen betekent overigens niet automatisch dat iemand een leerstoornis heeft.

Remedial teaching en intelligentie

Problemen op school betekenen niet automatisch dat een kind een lage intelligentie heeft. Een leerling kan bijvoorbeeld sterk zijn in verbaal redeneren, creativiteit, algemene kennis en probleemoplossend denken, maar tegelijkertijd opvallende problemen hebben met spelling of rekenen. Dat kan bijvoorbeeld voorkomen bij dyslexie of dyscalculie.

Andersom kunnen leerproblemen ook onderdeel zijn van bredere cognitieve problemen. Daarom is het belangrijk naar het totale cognitieve en leerprofiel van een kind te kijken en niet alleen naar één cijfer of toetsresultaat.

Hoe ziet een remedial teaching traject eruit?

Een traject verschilt per leerling en praktijk, maar bestaat vaak uit meerdere fasen.

Hoe lang duurt remedial teaching?

Er bestaat geen standaardduur. Een kortdurend probleem kan mogelijk binnen enkele weken verbeteren. Bij hardnekkige leerproblemen kan ondersteuning maanden of langer nodig zijn. De duur hangt bijvoorbeeld af van de ernst van het probleem, de leeftijd, hoeveel vaardigheden zijn achtergelopen, hoe vaak begeleiding plaatsvindt, hoeveel thuis en op school wordt geoefend, en de aanwezigheid van een leerstoornis.

Een professioneel traject vraagt om regelmatige evaluatie. Wanneer begeleiding langere tijd nauwelijks vooruitgang oplevert, is het belangrijk opnieuw te bekijken of de aanpak passend is en of aanvullend onderzoek nodig is.

Remedial teaching op school

Remedial teaching kan binnen een school worden georganiseerd. De begeleider werkt dan vaak samen met de leerkracht, intern begeleider, ouders en leerling. Een voordeel hiervan is dat de begeleider de aanpak makkelijker kan koppelen aan wat in de klas gebeurt.

De remedial teacher kan bijvoorbeeld adviseren welke instructie helpt, welke hulpmiddelen gebruikt kunnen worden, hoe opdrachten kunnen worden aangepast en welke vaardigheden extra oefening nodig hebben. Volgens de LBRT kan dit zowel individueel als in kleine groepen worden ingezet voor vakgebieden als rekenen, lezen, spelling en begrijpend lezen.

Remedial teaching buiten school

Ouders kunnen ook zelf een remedial teacher inschakelen. De begeleiding vindt dan bijvoorbeeld plaats in een gespecialiseerde praktijk, thuis, online of na schooltijd. Een voordeel is dat de begeleider de ondersteuning zeer individueel kan afstemmen.

Tegelijkertijd is goede communicatie met school belangrijk. Wanneer school en remedial teacher totaal verschillende strategieën gebruiken, kan dat juist verwarring opleveren. Een gezamenlijke aanpak is meestal wenselijk.

Wat kost remedial teaching?

Er bestaat geen landelijk vast tarief voor remedial teaching. De prijs wordt bepaald door de aanbieder en hangt onder andere af van de duur van een sessie, ervaring van de begeleider en eventuele aanvullende diagnostiek of verslaglegging.

De kosten verschillen dus per praktijk. Factoren die invloed kunnen hebben zijn de duur van de sessie, opleiding en ervaring van de begeleider, individueel of groepsverband, diagnostisch onderzoek, verslaglegging, overleg met school en de regio.

Wanneer school remedial teaching aanbiedt, betalen ouders daarvoor doorgaans niet rechtstreeks. Bij een particuliere remedial teacher betalen ouders de begeleiding meestal zelf. Vergoeding vanuit een zorgverzekering is beperkt en afhankelijk van de verzekeraar en aanvullende polis; de LBRT meldt dat reguliere vergoeding via zorgverzekeraars slechts in specifieke situaties voorkomt.

Vraag daarom vooraf altijd wat een sessie kost, hoe lang een sessie duurt, of onderzoek apart wordt berekend, of overleg en verslaglegging inbegrepen zijn, en welke annuleringsvoorwaarden gelden.

Hoe kies je een goede remedial teacher?

Niet iedere vorm van extra begeleiding is hetzelfde. Bij het kiezen van een remedial teacher kun je letten op een aantal zaken.

Opleiding

Vraag welke opleiding iemand heeft afgerond. Het beroepsprofiel van de LBRT gaat uit van een relevante onderwijsbevoegdheid plus een gespecialiseerde post-hbo- of Master SEN-opleiding.

Ervaring

Heeft de remedial teacher ervaring met het specifieke probleem van je kind? Iemand kan bijvoorbeeld gespecialiseerd zijn in dyslexie, dyscalculie, rekenen, spelling of begrijpend lezen.

Werkwijze

Vraag hoe vooruitgang wordt gemeten. Een goede begeleider kan uitleggen wat het probleem is, welke doelen worden gesteld, waarom een bepaalde aanpak wordt gekozen en wanneer wordt geëvalueerd.

Samenwerking met school

Bij kinderen is samenwerking tussen ouders, school en begeleider vaak belangrijk. Vraag daarom of de remedial teacher bereid is om, met toestemming, contact te onderhouden met de school.

Is een remedial teacher bevoegd?

In de praktijk gebruikt men de term remedial teacher voor gespecialiseerde onderwijsprofessionals. De LBRT hanteert voor geregistreerde remedial teachers duidelijke opleidings- en kwaliteitseisen, waaronder een onderwijsbevoegdheid en gespecialiseerde vervolgopleiding. Ook beheert de vereniging een kwaliteitsregister.

Wat zijn de voordelen van remedial teaching?

Goede remedial teaching kan verschillende voordelen hebben: problemen worden gerichter onderzocht, begeleiding wordt aangepast aan het individuele kind, leerstrategieën kunnen verbeteren, achterliggende hiaten worden aangepakt, school en begeleiding kunnen beter samenwerken, en kinderen ontwikkelen meer inzicht in hoe zij leren.

Een ander mogelijk voordeel is psychologisch. Een kind dat jarenlang vastloopt kan faalangst ontwikkelen en gaan denken “ik kan dit gewoon niet.” Wanneer het ontdekt welke strategie wél werkt, kunnen succeservaringen ontstaan. Dat kan het vertrouwen in het eigen leervermogen vergroten.

Zijn er ook beperkingen?

Remedial teaching is geen garantie dat iedere leerachterstand volledig verdwijnt. Bij bijvoorbeeld dyslexie of dyscalculie kan een onderliggende kwetsbaarheid blijven bestaan. Ook kan gespecialiseerde diagnostiek nodig zijn wanneer problemen complex zijn.

Verder hangt het effect mede af van de kwaliteit van de begeleiding, frequentie, motivatie, samenwerking met school en passende leerdoelen. Dit moet daarom niet worden gezien als een snelle oplossing, maar als een gerichte vorm van onderwijsbegeleiding.

Wanneer verder onderzoek overwegen?

Soms blijkt tijdens remedial teaching dat problemen hardnekkiger zijn dan aanvankelijk gedacht. Verder onderzoek kan relevant zijn wanneer een leerling nauwelijks vooruitgaat, problemen opvallend ernstig zijn, meerdere leergebieden zijn aangedaan, dyslexie of dyscalculie wordt vermoed, aandacht of geheugen mogelijk een grote rol speelt, of schoolprestaties sterk afwijken van andere vaardigheden.

Afhankelijk van de hulpvraag kan onderzoek worden uitgevoerd door bijvoorbeeld een orthopedagoog of psycholoog. Een remedial teacher kan signaleren dat aanvullend onderzoek nuttig kan zijn, maar stelt niet automatisch alle mogelijke diagnoses zelf.

Samenvatting

Remedial teaching is gespecialiseerde begeleiding voor leerlingen die vastlopen in hun leerontwikkeling. Anders dan gewone bijles kijkt het niet alleen naar welke leerstof iemand niet begrijpt, maar vooral naar waar het leerproces misgaat en welke aanpak beter werkt.

Remedial teaching kan onder andere worden ingezet bij rekenen, lezen, spelling, begrijpend lezen, dyslexie, dyscalculie en automatiseringsproblemen. Een remedial teacher brengt de hulpvraag in kaart, stelt doelen op, biedt gerichte begeleiding en evalueert de voortgang.

Niet ieder kind met een tijdelijke achterstand heeft dit nodig. Wanneer leerproblemen echter langdurig aanhouden ondanks gewone extra ondersteuning, kan gespecialiseerde begeleiding waardevol zijn.

Hersenen & Cognitie

Witte stof hersenen: functie, MRI en afwijkingen

De witte stof in de hersenen bestaat vooral uit zenuwvezels die verschillende hersengebieden met elkaar verbinden.…

Hersenen & Cognitie

Korsakov: symptomen, oorzaken en levensverwachting

Het syndroom van Korsakov is een ernstige hersenaandoening waarbij vooral het geheugen en andere cognitieve functies…

Hersenen & Cognitie

Het puberbrein: wat er echt verandert in het tienerbrein

Dit artikel legt uit wat er neurologisch daadwerkelijk gebeurt in het puberbrein, en waarom die ontwikkeling…