Op deze pagina
- Kiezen we onbewust een partner met een vergelijkbaar IQ?
- IQ-verschil in een relatie: wat laat onderzoek zien?
- Hoogbegaafdheid en relaties: ervaringen en aandachtspunten
- De rol van emotionele vaardigheden
- 5 aandachtspunten bij hoogbegaafdheid en relaties
- Veelgestelde vragen over hoogbegaafdheid en relaties
- Kortom
Hoogbegaafdheid en relaties vormen een combinatie waarover veel aannames bestaan. Speelt een vergelijkbaar denkniveau een belangrijke rol in de liefde? En leidt een groot IQ-verschil werkelijk tot minder begrip of tevredenheid? In dit artikel lees je wat onderzoek wel en niet laat zien over partnerkeuze, intelligentieverschillen en relatietevredenheid.
Mensen kiezen statistisch vaker een partner met een vergelijkbaar intelligentieniveau dan bij toeval verwacht zou worden. In één studie onder 218 stellen hing de mate van IQ-overeenkomst echter niet significant samen met relatietevredenheid. Hoe dit uitwerkt bij hoogbegaafde partners is nog beperkt onderzocht.
Kiezen we onbewust een partner met een vergelijkbaar IQ?
Psychologen noemen dit fenomeen assortative mating: de neiging dat partners statistisch gezien meer op elkaar lijken op een bepaald kenmerk dan bij toeval verwacht zou worden, ook op het gebied van cognitieve vaardigheden. Voor het thema hoogbegaafdheid en relaties is dit een belangrijk startpunt: het verklaart waarom mensen sowieso al vaker een intellectueel vergelijkbare partner kiezen, los van de vraag of iemand hoogbegaafd is. Onderzoek naar assortative mating en persoonlijkheid van Escorial en Martín-Buro vond een sterkere mate van gelijkenis voor intelligentie dan voor persoonlijkheidskenmerken.
Reviews van meerdere studies melden voor intelligentie correlaties tussen partners die ruwweg tussen 0,33 en 0,72 liggen, en voor opleidingsniveau tussen 0,45 en 0,66. Dat is lager dan bijvoorbeeld leeftijd, waar partners vrijwel altijd sterk op matchen, maar wel degelijk substantieel.
Deze cijfers vat een ScienceDirect-publicatie over assortative mating en opleiding samen op basis van eerder onderzoek. Diezelfde publicatie meldt dat de gelijkenis tussen partners niet lijkt toe te nemen naarmate een relatie langer duurt. De gelijkenis lijkt dus grotendeels al bij het ontstaan van de relatie aanwezig. Dat kan samenhangen met partnervoorkeuren, maar ook met de omgevingen waarin mensen elkaar ontmoeten, zoals studie of werk.
Een vergelijkbaar patroon zien onderzoekers bij emotionele intelligentie: in onderzoek naar assortative mating voor emotionele intelligentie nam de mate van overeenkomst tussen partners niet toe met de duur van de relatie. Wil je zelf beter begrijpen wat emotionele intelligentie precies inhoudt, dan is dat een goed vertrekpunt.
IQ-verschil in een relatie: wat laat onderzoek zien?
Een studie onder 218 langdurige stellen in Warschau, uitgevoerd door Gignac en Zajenkowski, liet zien dat mensen structureel geneigd zijn de intelligentie van hun partner te overschatten. In diezelfde studie hing de mate van IQ-overeenkomst tussen partners niet significant samen met relatietevredenheid.
Dat suggereert dat een IQ-verschil op zichzelf niet hoeft te bepalen hoe tevreden partners met hun relatie zijn. Het gaat om de bevinding van één studie; meer onderzoek is nodig om vast te stellen hoe dit uitwerkt in verschillende typen relaties en over langere tijd. Wie liever een toegankelijke samenvatting van dit onderzoek leest dan het originele artikel, kan terecht bij de bespreking van deze studie door de British Psychological Society (zie Bronnen). Let op: dit is dezelfde studie, geen aanvullend bewijs.
Wat bepaalt relatietevredenheid dan wél?
Relatietevredenheid hangt van veel factoren af. Naast eventuele cognitieve verschillen kunnen onder meer communicatie, gedeelde waarden, persoonlijkheid en de manier waarop partners met conflicten omgaan een rol spelen.
IQ en EQ zijn geen twee punten op dezelfde schaal. Cognitieve intelligentie en emotionele intelligentie beschrijven verschillende soorten vaardigheden en worden ook anders gemeten. Uit een hoge IQ-score kun je niet rechtstreeks afleiden hoe iemand met gevoelens en conflicten omgaat.
Lees meer over dit onderscheid in ons artikel over het verschil tussen IQ en EQ.
Herken jij jezelf in hoogbegaafdheid?
Ontdek welke kenmerken bij jou passen. De uitslag bepaalt niet of je hoogbegaafd bent.
Hoogbegaafdheid en relaties: ervaringen en aandachtspunten
Een IQ-score van 130 of hoger wordt vaak als indicatie voor hoogbegaafdheid gebruikt. In de praktijk wordt hoogbegaafdheid echter niet altijd uitsluitend op basis van één IQ-score beschreven.
Bij een theoretische normaalverdeling met een gemiddelde van 100 en een standaardafwijking van 15 scoort ongeveer 2,3% op of boven 130 — het IQ-niveau dat vaak als grens voor hoogbegaafdheid wordt gebruikt. Wie sterk hecht aan een vergelijkbaar gemeten intelligentieniveau, zoekt daarmee binnen een relatief kleine groep. Niet iedereen vindt een overeenkomstige IQ-score echter noodzakelijk voor een passende relatie.
Sommige hoogbegaafde volwassenen beschrijven verschillen in gesprekstempo, behoefte aan diepgang of intellectuele stimulatie binnen hun relatie. Dit soort ervaringen komt vaak terug in verhalen over hoogbegaafdheid en relaties, al ervaart niet iedere hoogbegaafde dit, en is er nog beperkt onderzoek dat vaststelt hoe vaak dit soort ervaringen binnen relaties voorkomt. Herken je dit gevoel en wil je meer inzicht in je eigen denkprofiel? Een hoogbegaafdheidstest kan een aantal van deze kenmerken verkennen.
Ook het gevoel van intellectuele eenzaamheid, los van hoeveel liefde er in een relatie aanwezig is, wordt door sommigen beschreven, net als de ervaring dat één partner zich vaker aanpast in tempo of woordkeuze. Dit zijn herkenbare signalen om samen te bespreken, eerder dan vaststaande patronen die voor elke hoogbegaafde gelden. Meer achtergrond over wat hoogbegaafdheid precies inhoudt, vind je in wanneer je hoogbegaafd bent.
De rol van emotionele vaardigheden
Emotionele vaardigheden kunnen relevant zijn voor de manier waarop partners gevoelens bespreken en met conflicten omgaan. Op basis van de huidige bronnen kan niet worden vastgesteld of EQ in het algemeen belangrijker is dan IQ voor relatietevredenheid. IQ en EQ beschrijven verschillende soorten vaardigheden, die ieder op een andere manier relevant kunnen zijn binnen een relatie.
Denk hierbij aan:
- Hoe partners conflicten bespreken
- Of ze elkaars behoefte aan nabijheid en ruimte herkennen
- Hoe goed ze zich kunnen inleven in de ander
Wil je weten hoe sterk jouw empathisch vermogen is ontwikkeld, dan vind je daar een uitgebreide uitleg. Ook emotieregulatie kan helpen om tijdens een meningsverschil bewust met sterke emoties om te gaan.
5 aandachtspunten bij hoogbegaafdheid en relaties
Veelgestelde vragen over hoogbegaafdheid en relaties
De meestgestelde vragen over IQ, hoogbegaafdheid en partnerkeuze, kort en onderbouwd beantwoord.
IQ, EQ en partnerkeuze in relaties
Niet per definitie. Sommige hoogbegaafde volwassenen beschrijven verschillen in gesprekstempo of behoefte aan intellectuele stimulatie. Er is echter nog weinig onderzoek dat specifiek vaststelt hoe hoogbegaafdheid de kwaliteit van partnerrelaties beïnvloedt.
Er bestaat geen vaste norm voor een intelligentieverschil in een relatie. In één studie naar 218 stellen hing de mate van IQ-overeenkomst niet samen met relatietevredenheid. Dat betekent niet dat een IQ-verschil nooit een rol speelt, maar wel dat het geen vastgestelde voorwaarde voor tevredenheid is.
Dit verschijnsel heet assortative mating. Onderzoek laat zien dat partners statistisch vaker vergelijkbaar zijn in intelligentie en opleidingsniveau dan bij toeval verwacht zou worden. Dit hangt mogelijk samen met partnervoorkeuren én met de omgevingen waarin mensen elkaar ontmoeten.
Op basis van de huidige onderzoeksliteratuur is dit niet eenduidig vast te stellen. IQ en EQ beschrijven verschillende soorten vaardigheden, en beide kunnen een rol spelen binnen een relatie.
Hoogbegaafdheid herkennen en ervaren
Een online zelftest kan een aantal kenmerken verkennen, maar stelt niet vast of je hoogbegaafd bent. Voor een betrouwbare beoordeling van cognitieve capaciteiten is professioneel intelligentieonderzoek nodig.
Sommigen beschrijven dit gevoel, los van de kwaliteit van de liefde binnen de relatie. Het gaat dan vaak om een gemis aan intellectuele sparringpartners, iets wat mensen soms invullen met contact buiten de relatie.
Sommige hoogbegaafden ervaren dit als lastiger, mogelijk omdat behoefte aan een vergelijkbaar denkniveau de kring van potentiële partners beperkt. Hier bestaat geen hard cijfermatig bewijs voor; het blijft vooral een persoonlijke ervaring die per situatie verschilt.
Kortom
Onderzoek naar assortative mating laat zien dat partners gemiddeld meer op elkaar lijken in intelligentie dan bij toeval verwacht zou worden. In één studie onder 218 stellen hing de mate van IQ-overeenkomst niet significant samen met relatietevredenheid. Dat suggereert dat een vergelijkbaar IQ geen noodzakelijke voorwaarde voor een tevreden relatie is. Voor het specifieke thema hoogbegaafdheid en relaties geldt: er is nog weinig onderzoek dat specifiek kijkt naar relaties waarin één of beide partners hoogbegaafd zijn.
Meer weten over intelligentie en IQ?
Alle achtergrondartikelen op één plek, van basis tot verdieping.
Bronnen
- Gignac, G. E. & Zajenkowski, M. (2019). People tend to overestimate their romantic partner’s intelligence even more than their own. Intelligence, ScienceDirect.
- British Psychological Society Research Digest — bespreking van bovenstaande studie (Gignac & Zajenkowski).
- Zajenkowski, M. et al. Assortative Mating for Emotional Intelligence. PMC/NCBI.
- Escorial, S. & Martín-Buro, C. (2012). The Role of Personality and Intelligence in Assortative Mating. PubMed.
- Watson, D. et al. Assortative mating on educational attainment leads to genetic spousal resemblance for polygenic scores. ScienceDirect.
Reacties worden vóór publicatie gecontroleerd op respect, relevantie en veiligheid.