Op deze pagina
Verwaarloosde hoogbegaafdheid gaat zelden over verwaarlozing in de gebruikelijke zin van het woord. Het gaat over hoogbegaafdheid die nooit is herkend, benoemd of begrepen, met gevolgen die tot op volwassen leeftijd kunnen doorwerken.
Veel hoogbegaafde volwassenen groeiden op in een tijd waarin hoogbegaafdheid nauwelijks bekend was, laat staan herkend werd door ouders, leerkrachten of hulpverleners. Het idee overheerste vaak: als je zo slim bent, red je jezelf wel. Dat klinkt geruststellend, maar is precies waar het misgaat.
In dit artikel lees je wat er gebeurt als hoogbegaafdheid onopgemerkt blijft, waarom dit soms tot misdiagnoses leidt, en hoe je er op latere leeftijd alsnog een plek aan kunt geven.
“Verwaarloosde hoogbegaafdheid” beschrijft wat er gebeurt wanneer iemands hoogbegaafdheid nooit wordt herkend of erkend, vaak vanuit de aanname dat een slim kind zich vanzelf wel redt. Zonder erkenning leren mensen hun intensiteit, gevoeligheid en denkwijze niet begrijpen, wat kan bijdragen aan een gevoel van “anders” zijn, chronische zelfkritiek of misdiagnose. Erkenning op latere leeftijd, al is het pas als volwassene, kan opluchting geven, maar gaat vaak ook gepaard met een soort rouwproces om wat er anders had kunnen zijn.
Wat bedoelen we met “verwaarloosde hoogbegaafdheid”?
De term verwijst niet naar verwaarlozing door onwillige of onverschillige ouders. In de meeste gevallen speelt onwetendheid een grotere rol dan onwil: hoogbegaafdheid was decennialang nauwelijks bekend terrein, met weinig gespecialiseerde voorzieningen op school en al helemaal niet in de reguliere zorg. Een kind dat intens denkt, diep voelt en vragen stelt die verder gaan dan leeftijdsgenoten, kreeg zelden de erkenning of begeleiding die bij die intensiteit past.
Wat de late of uitblijvende herkenning met mensen doet
Zonder erkenning leert een kind niet om zijn eigen intensiteit te begrijpen: wanneer prikkels nodig zijn om gemotiveerd te blijven, en wanneer overprikkeling juist om rust vraagt. Zonder dat kader kan iemand zichzelf simpelweg “raar” gaan vinden, omdat de omgeving anders lijkt te functioneren. Dat gevoel van anders-zijn, zonder er woorden voor te hebben, is precies waar veel hoogbegaafde volwassenen op terugkijken wanneer ze, vaak toevallig, voor het eerst over hoogbegaafdheid lezen.
Hoogbegaafdheid bij volwassenen zelden voor het eerst ontstaat op volwassen leeftijd? De signalen waren doorgaans altijd al aanwezig. Wat meestal ontbrak, was niet de hoogbegaafdheid zelf, maar de vroege herkenning ervan.
Het risico op misdiagnose
Onbegrepen hoogbegaafdheid wordt in de zorg niet altijd als zodanig herkend. Kenmerken zoals intensiteit, prikkelgevoeligheid, moeite met aansluiting of een sterke behoefte aan autonomie kunnen op het eerste gezicht lijken op symptomen van andere aandoeningen. Dit sluit aan bij wat we ook beschrijven in ons artikel over de combinatie van hoogbegaafdheid en ADHD: kenmerken kunnen elkaar maskeren of imiteren, wat herkenning bemoeilijkt.
Een veelgeciteerd Amerikaans naslagwerk over misdiagnose bij hoogbegaafden beschrijft hoe kenmerken van hoogbegaafdheid soms worden verward met stoornissen zoals ADHD, een stemmingsstoornis of een obsessief-compulsieve stoornis, met als risico onnodige medicatie of behandeling die niet aansluit bij wat er werkelijk speelt. De auteurs benadrukken dat zorgverleners die onbekend zijn met hoogbegaafdheid, normale kenmerken ervan makkelijk kunnen pathologiseren.
Herkenning op latere leeftijd
Het ontdekken van je eigen hoogbegaafdheid als volwassene kan opluchting geven: eindelijk een kader voor ervaringen die altijd al aanwezig waren. Tegelijkertijd beschrijven veel mensen ook een soort rouwproces, niet om de hoogbegaafdheid zelf, maar om de jaren waarin die niet werd herkend, om keuzes die met dat inzicht misschien anders waren uitgevallen, en om de manier waarop de omgeving er destijds mee omging. Beide gevoelens, opluchting én rouw, kunnen tegelijk waar zijn.
Herken je dit gevoel bij jezelf?
Een eerste indicatie kan helpen om je ervaringen een kader te geven.
Wat kun je hiermee?
Tot slot
Verwaarloosde hoogbegaafdheid is geen verwijt aan wie dan ook: het is een beschrijving van wat er kan gebeuren wanneer een aanleg nooit werd herkend in een tijd waarin die kennis er simpelweg niet was. Dat inzicht verandert het verleden niet, maar het geeft wel een kader: voor het gevoel van anders-zijn, voor de intensiteit die nooit paste bij hoe de omgeving reageerde, en soms ook voor diagnoses die niet helemaal klopten.
Of je nu voor het eerst met deze term in aanraking komt of al langer vermoedt dat dit jouw verhaal is: erkenning is op elke leeftijd de moeite waard. Niet als inhaalslag, maar als een manier om jezelf eindelijk te begrijpen in plaats van te blijven bijstellen.
De meest gestelde vragen over onbegrepen en laat herkende hoogbegaafdheid.
Niet per se. Meestal gaat het om onwetendheid: hoogbegaafdheid was lang onbekend terrein, met weinig kennis of voorzieningen om het te herkennen, niet om onwil van ouders.
Kenmerken zoals intensiteit, prikkelgevoeligheid en moeite met aansluiting kunnen oppervlakkig lijken op symptomen van andere aandoeningen, vooral bij zorgverleners die onbekend zijn met hoogbegaafdheid.
Ja, dit wordt vaker beschreven. Naast opluchting kan er verdriet zijn over gemiste erkenning of keuzes die met eerder inzicht anders hadden kunnen uitpakken. Beide gevoelens kunnen tegelijk aanwezig zijn.
Voor veel mensen wel, omdat het een kader geeft voor ervaringen die altijd al aanwezig waren. Dit is een persoonlijke afweging; niet iedereen heeft evenveel behoefte aan een formele bevestiging.
We helpen je graag verder. Neem contact met ons op of laat een reactie achter bij dit artikel.
Meer lezen over hoogbegaafdheid bij volwassenen?
Bekijk de volledige gids met alle artikelen over hoogbegaafdheid.
Bronnen
- Webb, J. T., Amend, E. R., Beljan, P., Webb, N. E., Kuzujanakis, M., Olenchak, F. R., & Goerss, J. (2016). Misdiagnosis and dual diagnoses of gifted children and adults: ADHD, bipolar, OCD, Asperger’s, depression, and other disorders (2nd ed.). Great Potential Press.
- Rinn, A. N., & Bishop, J. (2015). Gifted adults: A systematic review and analysis of the literature. Gifted Child Quarterly, 59(4), 213–235.
Reacties worden vóór publicatie gecontroleerd op respect, relevantie en veiligheid.